De markt zit tegen. Het team functioneert niet. De druk is te hoog. De timing klopt niet.
Herkenbaar? Dit zijn de verhalen die professionals zichzelf vertellen om hun situatie te verklaren. En het zijn precies de verhalen die hen klein houden.
Zolang iemand de oorzaak buiten zichzelf legt, verdwijnt zijn invloed. Hij geeft de regie weg aan omstandigheden, aan anderen, aan het verleden. En daarmee geeft hij het enige weg dat hem vooruit kan brengen: zijn eigen handelingsvermogen.
Dit is slachtoffergedrag. Niet omdat iemand zwak is. Vaak zijn het juist intelligente, ervaren mensen. Het is slachtoffergedrag omdat de positie die ze innemen hen afhankelijk maakt.
En afhankelijkheid leidt tot stilstand.
De bestuurder die zegt: "Het MT werkt niet mee", verliest grip op zijn eigen organisatie. De ondernemer die zegt: "De markt maakt het onmogelijk", stopt met zoeken naar oplossingen. De manager die zegt: "Mijn team neemt geen eigenaarschap", ziet niet dat hij dat gedrag zelf in stand houdt.
Het resultaat is altijd hetzelfde: veel verklaringen, weinig beweging. Veel inzicht, weinig uitvoering.
Slachtoffergedrag is niet iets wat anderen doen. Het is een positie die iedereen op elk moment kan innemen. En de meeste mensen doen dat vaker dan ze denken.
De vraag is niet of het je overkomt. De vraag is: hoe lang blijf je erin hangen?
Wat heb ik te doen?
Verantwoordelijkheid nemen is geen concept. Het is een keuze die je elk moment opnieuw maakt.
Niet: wat gebeurt er mij? Wel: wat creëer ik in deze situatie?
Die ene verschuiving verandert alles. Op het moment dat je verantwoordelijkheid neemt, ontstaat er ruimte om te handelen. Niet omdat de omstandigheden veranderen. Die blijven exact hetzelfde. Je positie verandert. En vanuit die positie kun je bewegen.
Concreet
Stop met verklaren. Elke keer dat je merkt dat je een verhaal vertelt over waarom iets niet lukt, stop. Het verhaal is niet het probleem. Het verhaal ís het probleem. Het houdt je vast in een positie waar je niets kunt veranderen.
Kijk naar je eigen aandeel. In elke situatie die niet werkt, heb jij een rol. Dat is geen schuldvraag. Het is de enige vraag die ertoe doet, omdat het de enige plek is waar je invloed hebt.
Handel direct. Verantwoordelijkheid zonder actie is een lege belofte. Zodra je ziet wat jouw aandeel is, onderneem je actie. Niet morgen. Nu.
Accepteer dat het oncomfortabel is. Verantwoordelijkheid nemen betekent confrontatie met jezelf. Met patronen die niet werken. Met gedrag dat je al jaren in stand houdt. Dat voelt niet prettig. Dat hoeft ook niet. Het moet effectief zijn.
Een leider wacht niet tot omstandigheden veranderen. Hij neemt verantwoordelijkheid en creëert beweging.
Jouw actie voor de komende drie dagen
Kies één situatie waarin je de oorzaak buiten jezelf legt. Benoem eerlijk wat jouw aandeel is. En onderneem vandaag nog één concrete actie om dat te veranderen. Niet erover nadenken. Doen.